Wniosek z doświadczeń wschodnioazjatyckich

Doświadczenia wschodnioazjatyckie wykazały dobitnie – jest to dzisiaj bezsporne i nie kwestionowane przez naukę – że rozwój przemysłowy może być realizowany jedynie według koncepcji „export led growth”, czyli rozwoju zorientowanego na rynek światowy. Oznacza to całkowity upadek koncepcji budowy „kompleksu przemysłowego” – kompleksu wzajemnie uzupełniających się przemysłów, umożliwiającego samoczynny rozwój po zbudowaniu bazy przemysłowej (przemysłu ciężkiego)23.

Możliwość korzystania z doświadczeń wschodnioazjatyckich jest rzeczywiście ograniczona, gdyż Polska nie może stosować wysokich barier wobec importu. Tym bardziej potrzebna jest więc w Polsce aktywna polityka gospodarcza, której zwłaszcza w pierwszym okresie transformacji zabrakło. Stało się to podstawą takich stwierdzeń, jak japońskich autorów Kena Mority i Hisao Yoshino, którzy wyrazili obawę, iż zastosowanie w Polsce całkowicie wolnego rynku i wolnego handlu nie zapewni jej sukcesu rozwojowego, choć rynek polski nie powinien być tak hermetyczny, jak był w krajach azjatyckich24.

Bardzo istotnym wnioskiem z doświadczeń wschodnioazjatyckich jest potrzeba umiejętnego sprzęgania mechanizmu rynkowego, ze sprawną polityką ekonomiczną. Należy więc stwarzać sprzyjające warunki dla działania mechanizmu rynkowego, przede wszystkim kontynuując stabilizację gospodarki.

Sytuacja w Polsce przypomina analogicznie jak w krajach tzw. pasa południowego Azji (Malezja, Tajlandia, Indonezja), które nie prowadzą specjalnie rozwiniętej, selektywnej polityki przemysłowej, rozwijają natomiast infrastrukturę i umacniają warunki dla sprawnego funkcjonowania rynku. Dynamiczny rozwój kraje te osiągnęły dzięki szybkiemu wzrostowi handlu z wyżej rozwiniętymi sąsiadami z północy i napływowi stamtąd inwestycji zagranicznych. Obawy o trwałość wzrostu gospodarczego tych krajów budzi fakt, iż międzynarodowe korporacje mogą przenieść swe firmy do krajów gdzie siła robocza jest tańsza, gdyż są one słabo zintegrowane z gospodarką. lokalną (głównie montaż w oparciu o części sprowadzane z zagranicy, bądź z innych firm zagranicznych mających swą siedzibę w danym kraju). Niewiele robi się by związać firmy zagraniczne z krajowymi25. Powyższe zagrożenie dotyczy także Polski, zwłaszcza w odniesieniu do takich branż, jak przemysł odzieżowy i elektroniczny, mimo ogólnie niezłego poziomu rozwoju przemysłu krajowego.

Wykorzystanie handlu zagranicznego do stymulowania wzrostu gospodarczego

Lepszemu wykorzystaniu handlu zagranicznego do stymulowania wzrostu gospodarczego służy pobudzanie eksportu, zarówno bezpośrednie jak i pośrednie. Stymulację bezpośrednią stosuje się za pomocą różnych form subwencjonowania eksportu, wpływając wprost na cenę eksportowanego towaru, bądź wynik finansów eksportera. Zgodnie z postanowieniami końcowymi Rundy Urugwajskiej GATT kraje transformujące swą gospodarkę mogą stosować subwencje eksportowe do 2001 roku.

Pośrednie oddziaływanie odbywa się poprzez pobudzanie rozwoju potencjału eksportowego, co w gospodarce otwartej oznacza oddziaływanie na rozwój całego kapitału ludzkiego i rzeczowego.

Fakt, iż polskie społeczeństwo jest stosunkowo nieźle wykształcone, przynajmniej w stosunku do poziomu PKB per capita, należy uznać za istotną przesłankę osiągania wysokiej dynamiki wzrostu gospodarczego. Konieczne jest jednak zdecydowane zwiększenie nakładów na szkolnictwo, zwłaszcza wyższe, a także na rozwój kształcenia ustawicznego.

W sytuacji gdy majatek trwały, zwłaszcza aktywny, jest na ogół zużyty (przynajmniej moralnie) i wymaga wymiany, należałoby sprzyjać utrzymaniu niezwykle wysokiego tempa wzrostu nakładów inwestycyjnych. Stopa inwestycji osiąga u nas dopiero zaledwie średni poziom.

Konieczne jest też oddziaływanie na zmiany struktury gospodarki, w kierunku jej unowocześnienia. Eksport surowcowy osiągnął bowiem poziom, którego przekroczenie wymagałoby ogromnych nakładów inwestycyjnych. Należy więc sprzyjać rozwojowi tych dziedzin, które pełnią siłę napędową gospodarki na danym etapie rozwoju. Obecnie taka rolę pełnią elektronika i informatyka, osiągając najwyższe tempo wzrostu w produkcji i handlu światowym. Są to więc dziedziny dające szczególne możliwości dynamizacji eksportu. Można oczekiwać, iż niedługo taką dziedziną stanie się biotechnologia.

Leave a Reply