Zarys ogólnej sytuacji gospodarczej w latach 1990-1996

W latach 1980-1989, kiedy Finlandię nazywano „Japonią Północy”, wyjątkowo silnemu zwiększaniu się produkcji i popytu krajowego sprzyjały korzystne terms of trade, system dwustronnych obrotów z ZSRR łagodzący wahania światowych cen ropy naftowej, wzrost wydajności i wysoki poziom wykorzystania mocy. Szczególnie dynamicznie rozwijały się gałęzie przemysłu nastawione na eksport do ZSRR a także sektory gospodarki „nie konkurujące z importem” (non-tradeables), a mianowicie usługi prywatne i publiczne oraz budownictwo mieszkaniowe. Równocześnie, zwłaszcza pod koniec dekady, nastąpił szybki wzrost zadłużania się firm i gospodarstw domowych, związany z większą dostępnością kredytu wraz z liberalizacją rynków finansowych (zniesieniem ograniczeń dopływu kapitałów zagranicznych oraz zniesieniem systemu regulowanych stóp procentowych). W 1988 r. pojawiły się oznaki „przegrzania” gospodarki. Szybko rosły ceny i płace zmniejszając konkurencyjność fińskich towarów. Ponieważ rosnące zadłużenie, zwłaszcza gospodarstw domowych, kierowane było głównie na rynek akcji i na budownictwo mieszkaniowe, ceny nieruchomości i kursy akcji wzrosły o około 60% pomiędzy I kwartałem 1987 r. i I kwartałem 1989 roku6. Narastało niezrównoważenie rozwoju, pojawiła się bariera mocy produkcyjnych. Od połowy lat 80. stopniowo pogarszał się zarówno bilans obrotów z ZSRR jak też narastał ogólny deficyt obrotów bieżących (w 1989 r. 25 mld marek fińskich – 5,1% PKB7. W 1990 r. miała już miejsce stagnacja PKB i konsumpcji prywatnej. Niezwykle silny, w porównaniu z poziomem z 1989 r., spadek inwestycji zapoczątkował recesję znacznie głębszą niż w innych krajach europejskich (w I połowie 1993 r. PKB był niższy o 14% niż w I połowie 1990 r. – por. tabl. 1).

W 1991 r., wraz z załamaniem obrotów z ZSRR i pogorszeniem terms of trade (związanym głównie z nadpodażą i spadkiem światowym cen drewna i papieru), eksport Finlandii zmniejszył się o 6,6% (patrz tabl. 5). Dla gospodarki tak silnie uzależnionej od wymiany zagranicznej oznaczało to ogromny szok. Ze względu na strukturę towarową eksportu na iynki wschodnie, przesunięcie tego eksportu (z wyjątkiem wyrobów przemysłu papierniczego i chemicznego) na rynki zachodnie okazało się bardzo trudne bądź wręcz niemożliwe, zwłaszcza w odniesieniu do wyrobów, których konkurencyjność znacznie pogorszyła się (tekstylia, odzież). PKB spadł o 7,1%. Gwałtownie zmniejszyły się inwestycje. Spadła produkcja głównych przemysłów eksportowych. Wysokie zadłużenie firm i gospodarstw domowych oraz szybki spadek cen nieruchomości i kursów akcji pogłębiał załamanie popytu krajowego8. Znaczna deprecjacja marki fińskiej z lat 1991-1992, poprzez zwiększenie wyrażonych w markach długów sektora prywatnego, nasiliła w latach 1992-1993 bankructwa nadmiernie zadłużonych firm, co przyspieszyło narastanie bezrobocia. Dodatkowo dochody gospodarstw domowych zmniejszały się na skutek rosnącego opodatkowania. Mimo

Leave a Reply